Hai ngày cuối tuần, sau đợt mưa gió lụt lội trời đẹp tới mức siêu thực — nắng vàng dịu, trời xanh, không khí trong veo, hơi gió lành lạnh vừa đủ fresh mà không quá chilly. Tây hơn cả Tây, trong một khung cảnh đầy màu sắc và sức sống của VN — còn gì hay hơn thế nữa? Một mùa thu, cứ như là rực rỡ lên một lần chót, rồi … chết.

Trời tối rất nhanh nên cả hai ngày từ 2h chiều tôi đã vác máy đi dạo, dạo theo đúng nghĩa của nó — thong thả lượn qua các khu tập thể, từ Kim Liên tới Trung Tự, rồi cả Giảng Võ nữa. Cứ tới chỗ nào thích thích thì lại dừng xe, bỏ mũ, rút chìa khóa, rồi lấy máy ra vừa lang thang vừa chụp. Không hiểu có phải vì thiên vị mà tôi thấy các khu tập thể mới là tiêu biểu của Hà Nội, không phải phố cổ, không phải hồ Gươm hồ Tây, không phải hoa sữa, cũng chẳng phải những tòa cao ốc mới mọc lên. Mỗi khu tập thể như một thị trấn thu nhỏ, mà ở đó mọi người mua, bán, ăn, chơi, … gần như đủ tất cả mọi sinh hoạt của một xã hội tự cung tự cấp khép kín. Như là một sự pha tạp giữa cái gốc văn hóa làng xóm, với phố phường buôn bán, và chất công chức thời bao cấp. Trong cái khung cảnh đó, ở tiết trời này, tôi có lẽ không cần phải “săn ảnh” để làm gì, vì chúng đang tự tìm đến với tôi, liên tục!

Cho tới hôm nay tôi mới hiểu thế nào là “clicking away the experience”, đây là một hội chứng thường gặp đối với người “nghiện” chụp ảnh: gặp một cảnh thú vị, bấm máy, và chuyển đi tìm cảnh khác. Khi đó, hóa ra tất cả chỉ là một cái bấm máy, một (vài) bức hình. Trong khi, nếu ta bỏ máy ra, tận hưởng trải nghiệm đó, không chỉ bằng mắt mà với tất cả giác quan khác của mình, không chỉ là một khoảnh khắc mà là cả một khoảng thời gian quí giá. Cái âm hưởng và cảm xúc đó có lẽ còn giá trị hơn rất nhiều …

Ở Sapa tôi đã được nếm thử cảm giác “buông súng”, dù chỉ là một phần. Đó là khi đứng trên đầu ngọn dốc chờ đợi — bao trùm xung quanh, bên ngoài cái ô mà chúng tôi đang trú là cả một bầu trời mưa gió mù mịt, những con đường vắng lặng, những ngọn núi xa mờ — đó có lẽ là trải nghiệm chẳng máy ảnh nào ghi nổi. Lần thứ hai là khi tôi ngồi ở một quán nước đầu đường phố núi Sapa, cô chủ quán đi vắng, tôi tự lấy ghế ra ngồi, vừa là nghỉ ngơi vừa để chụp người qua lại. Một chén trà nóng, một chiếc ghế xanh, nhìn ra bên ngoài đường mưa gió, người tiến gần, người đi xa, những cái ô đan vào nhau rồi lại tách ra … lúc đó tôi quên hết tất cả, quên quá khứ tương lai, quên những món ăn, quên những kế hoạch, tất cả chỉ là từng giây, từng phút hiện tại, nơi mà cuộc sống không ngừng chuyển động, và có tôi ở trong đó.

Hôm nay cũng có những “khoảng lặng” tương tự. Tôi đã đứng lặng im ngắm một góc phố, bên trái là một hàng cắt tóc với cái ô che nắng, ở giữa mỏm hình tam giác sát đường có một thanh niên mặc ba lỗ ngồi ngả ngớn đọc báo, dọc theo con ngõ nhỏ bên phải có một cô bán hàng rong đang đi từ xa lại, từ trong bóng râm đi ra nắng với cái bóng ngắn dài liên tục thay đổi. Tôi cứ ngắm rồi trong đầu thỉnh thoảng lại “tạch”, “tạch” cứ như là đang bấm máy vậy. Không chụp mà như là vẫn chụp, chụp nhiều hơn. Một lần khác là khi tôi cứ đứng nhìn hai người đang khiêng một tấm gương rất lớn, mặt gương cong cong cứ nghiêng qua nghiêng lại, và qua đó có xanh đỏ những ô cửa, có những hàng cây, có mặt trời rực rỡ lần lượt đi qua. Tôi chỉ biết đứng nhìn và ngỡ ngàng trước những hình khối, góc nhìn và màu sắc kì dị đó. Không hề hối tiếc khi không giương máy lên.

Lên đường trở về sau chuyến chụp ảnh cực kỳ năng suất mà tôi không thấy mệt nhọc hay quá háo hức, mà có một cảm giác thanh thản, nhẹ nhàng dễ chịu. Quả thật không dễ “buông súng” một chút nào, nhưng khi đã buông được, dù chỉ một vài khoảnh khắc, lợi ích của nó không chỉ đơn thuần là “những khoảng lặng” nghỉ ngơi cần thiết …

Lâu rồi không lãng đãng mùa thu lá vàng thương nhớ Hà Lội sương sớm long lanh cốm xanh mong manh hoa sữa. Đúng ra thì tôi chưa bao giờ thích / nhớ mùa thu Hà Nội, cùng lắm là mấy ngày cuối thu đầu đông. Ngày xưa tôi thích mùa đông hơn. Sang HL thì tôi chuyển sang thích mùa hè. Giờ mà nếu có chút lãng đãng hoài cổ thì chắc tôi sẽ nhớ về mùa đi chơi ở một nơi chậm hơn 6 tiếng đồng hồ chứ không nơi đây. Nhưng một người chụp ảnh thì không nên bỏ qua một mùa nào, đặc biệt là một mùa rất photogenic như mùa thu – nắng vàng nhẹ, lá rụng, không khí trong lành ^^

Update on 16/10/2008.

Có một bài thơ hay về mùa thu, mới đọc được từ blog của một người bạn. Tôi đã từng biết tới bài này nhưng lại không nhớ tên tác giả. Nay thì biết đó là của Nguyễn Việt Chiến, một nhà thơ + nhà báo mới bị kết án tù 2 năm vì tội “lạm dụng quyền tự do, dân chủ” — một thứ mà chỉ VN mới có. Không biết làm gì để bày tỏ sự ủng hộ và chia sẻ với anh, thôi thì quote lại bài thơ vậy!

Mùa thu không trở lại
— Nguyễn Việt Chiến

Cô bé ấy có một lần nói khẽ
Anh tin không, em sẽ ngủ một tuần
Anh đừng đến và đừng buồn anh nhé
Em ngủ rồi, còn ai nữa mà mong

Em ngủ rồi, em có dậy nữa không ?
Mùa thu tiễn anh qua miền phố vắng
Mỏng manh quá lời yêu không đủ ấm
Những đam mê ngày ấy ngỡ xa rồi

Nỗi buồn chiều ta uống với ta thôi
Em như cỏ, em làm ta cháy mất
Giấc ngủ ấy ai tin là có thật
Em một mình đốt hết cả mùa thu

Ở bên kia thành phố có sương mù
Ai hát đấy, ta buồn như cỏ dại
Dậy thôi em, mùa thu không trở lại
Giấc mơ nào trên cỏ hãy còn xanh…