I guess the photos can say it all. Happy New Year!

With love!

Sapa bây giờ chắc đã trở thành một địa điểm quá quen thuộc, có khi còn tới mức cliche đối với cả giới phượt lẫn chụp ảnh. Nhưng với tôi Sapa vẫn là một cái gì đó dở dang, mới mẻ và lôi cuốn. Không chỉ là kỉ niệm của 5 năm về trước, không chỉ là những trùng hợp bất ngờ, không chỉ là một người bạn đường vào một dịp đặc biệt. Tách riêng chụp ảnh ra mà nói, Sapa đã là một trường hợp thú vị và đầy thách thức đối với một người chụp ảnh street như tôi.

Nếu search Google, hoặc vào các site ảnh của VN / về VN, chắc bạn sẽ gặp rất nhiều những bức ảnh quen thuộc về Sapa — những đồng bào dân tộc với trang phục nhiều màu sắc, những gương mặt trẻ em ngây thơ xinh đẹp tuyệt vời, những phong cảnh núi non hùng vĩ ẩn hiện trong mây, v.v. Cũng như mọi người đi du lịch, trước mỗi chuyến đi tôi cũng có ít nhiều một vài hình ảnh có trước trong đầu, dù chỉ là sơ lược, về nơi mình sắp tới. Cũng như mọi người đi chụp ảnh, trước mỗi cái đích mới tôi cũng có ít nhiều về những đối tượng và phong cách chụp định hình trong đầu, nhất là khi đã có cả tấn “ký ức thị giác” kia không ngừng phang tới tấp vào đầu. Đi chơi và chụp ảnh dường như có một điểm chung: đó là tôi chỉ có thể chơi + chụp ảnh một cách trọn vẹn, ngẫu hứng, và khám phá nhất khi trong đầu tôi “trống rỗng”, tự do hoàn toàn không có chút định kiến nào cả. Nhưng với đối tượng chụp ảnh là Sapa này thì điều đó quả rất khó!

Tôi có nên chụp lại những gì đã quote ở trên không? Nếu có thì chụp như thế nào để tạo được sự khác biệt? Nếu không thì tôi chụp cái gì, chụp ai, chụp như thế nào? Chụp street là đi tìm sự phi thường trong đời thường, nhưng ở một nơi “phi thường” tới mức cliche như Sapa thì sẽ phải làm gì đây?

Ngày đầu tiên đến Sapa lúc sáng sớm, thuê KS xong rồi lăn ra ngủ tiếp đến trưa. Sau bữa trưa, chúng tôi có cả một buổi chiều và buổi tối đi dạo quanh khu phố núi nhỏ xíu này. Ấn tượng đầu tiên cũng không nằm ngoài những gì đã từng biết — sương mù dày đặc, khách du lịch Tây và người dân tộc (H’mong và Dao) tràn khắp phố. Tất cả đều tourism-oriented đến mức tối đa. Gần như là tôi không thể tìm được cái gì “đời thường” ở đó — khách sạn, nhà hàng, quầy bán đồ lưu niệm ở khắp nơi, các phụ nữ và các bé gái dân tộc miệng nói 3 thứ tiếng líu lo như chim hót liên tục quấy rối và chào mời đến phát bực. Mỗi lần giờ máy lên là “one picture one dollar”, “you take picture you buy from me”, v.v.

Dù sao thì chúng tôi cũng kịp ăn được vài món nướng, đi dạo được vài vòng, vào trong nhà thờ, ngắm sương phủ trên phố, trên dãy đèn đỏ, ăn gỏi cá hồi (trồng trên cây ^^) Tôi cũng kịp chọn được một vài góc chụp, và rình rập được vài cú. Ngoài ra cũng có thử vài bức chân dung những người dân tộc bán đồ lưu niệm rong ở đây, tuy nhiên cảm giác khó chịu kia đã khiến cho tôi không thể chụp cho ra hồn.

Nói đến chuyện góc chụp và rình rập. Có thể liệt đây vào một trong những phong cách chụp street (mà tôi thích gọi là “vỉa hè”) — tìm một cái khung cảnh đẹp: tức là có bố cục, ánh sáng hoặc màu sắc ngon, rồi đợi ở đó, khi có người đi qua, chọn đúng vị trí và nhịp điệu của chủ thể thì bấm máy. Bingo! Kết quả thường có vẻ đẹp chuẩn mực do khung cảnh chọn trước, cũng có chút khoảnh khắc do phải chọn thời điểm bấm máy, và chút ngẫu nhiên do không biết trước được ai sẽ đi qua, và đi qua lúc nào. Nó cũng đòi hỏi người chụp có óc quan sát tốt, kiên nhẫn, có khả năng lên hình (về sự tương tác giữa chủ thể và khung cảnh) trước khi chụp và cuối cùng là bấm máy kịp thời. Như là một thợ săn rình mồi vậy! Thú vị hơn nhiều so với kiểu chụp mà đối tượng đứng / ngồi / nằm sẵn ở đó, vì khi đó ảnh rất “tĩnh” và có vẻ “sắp đặt” mặc dù thực tế không hẳn đã như vậy. Giới nhiếp ảnh VN có bác Duyzanh khai thác phong cách này (góc chụp + rình rập) rất tốt và tạo nên những bức ảnh rất riêng, giàu cảm xúc.

Trở lại với Sapa. Ngày hôm sau chúng tôi lại không thể dậy sớm. Trời sương mù còn dày đặc hơn, lại có thêm mưa phùn nữa. Sau một hồi lựa chọn đắn đo thì chúng tôi cũng thuê 1 chiếc xe máy để đi một bản gần nhất và bị chê nhiều nhất là Cát Cát, sau đó tiện đường đi lên Sín Chải. Thực ra thì Cát Cát là một bản rất có phong cách, ở một nơi có phong cảnh đẹp, nhưng việc khách du lịch (Ta + Tây) đến đây quá nhiều đã khiến cho người dân ở đây có một thái độ moi tiền và không thân thiện, ko hợp tác khi chụp ảnh hệt như ở ngoài phố núi Sapa vậy. Buồn!

Thất vọng là vậy, nhưng không thể phủ nhận được sự mới mẻ ở từng chi tiết trong những ngôi nhà người H’mong, không thể phủ nhận được vẻ đẹp đến ngẩn ngơ của nhiều em bé H’mong. Khi đó, tôi quên hết luôn cả định kiến lẫn cliche, cứ giương máy lên mà chụp! Cái gì giống tôi không biết, nhưng cảm xúc và khoảnh khắc là những thứ chẳng bao giờ lặp lại, việc gì cứ phải tự trói chân trói tay mình cho mệt, phỏng ạ? Những con đường quanh co lên xuống, mây và sương phủ mờ, những bóng người lầm lũi cầm ô bước đi. Cảnh đó chỉ nhìn bằng mắt thôi đã thích rồi, tội gì tôi lại không lấy máy ra chụp, nhất là khi đã có một người cầm ô che mưa giùm :-)

Thú vị nhất là khi chúng tôi dừng chân ở trên một đỉnh dốc vừa “rình rập” vừa nghỉ ngơi thư giãn ăn bánh mì, uống nước. Xung quanh vắng lặng, trời mờ đục sương + mưa bay trắng xóa, nhìn xuống dưới là một con đường uốn lượn đi qua bản Sín Chải, ở trên là cái ô — tất cả như một ốc đảo vậy. Thỉnh thoảng xen kẽ là một vài mẩu chuyện vui và mong ước về một “cái ô đỏ”. Chẹp, chỉ riêng như vậy thôi, không cần phải chụp được bức ảnh nào, cũng đã là một trong những khoảnh khắc rất đáng nhớ rồi, phải không các bạn? ^^

Sau đó, tôi ghé vào một ngôi nhà mà dường như có tất cả trẻ em trong bản tụ tập ở đó, cứ như là một cái nhà trẻ không chính thức vậy. Có lẽ tại vì nơi đó có một chiếc TV (gợi nhớ đến khu tập thể nơi tôi ở hồi nhỏ, những năm 8x, khi cứ đến tối trẻ em lại tụ tập ở một vài nhà có TV kiên nhẫn vừa xem vừa ngủ gật). Bên hiên nhà có gần chục em đang tụ tập chơi bài. Chỉ có vài km thôi, nhưng các em bé ở đây nhem nhuốc hơn, cũng ngây thơ hơn và xinh đẹp hơn nữa. Sau khi chụp vài kiểu các em đang cầm bộ bài bikini (hehe, không thể tưởng tượng nổi phải không?) thì tôi quay ra cất máy lên xe đi về vì trời sắp tối. Ngay lúc đó gặp một bé gái mới đến, nét mặt đẹp đến ngơ ngác, cặp mắt nhìn thẳng trong veo — tôi bị hút hồn đến quên cả chụp ảnh, một phần khác có lẽ tôi không dám giương máy lên vì e sợ khi đó em, cũng như phần lớn các em bé khác, lại sợ hãi chạy đi …

Ngày thứ ba, vẫn không dậy được sớm. Chỉ còn vài tiếng vắt từ cuối buổi sáng sang đầu buổi chiều ở phố núi. Tôi vác máy đi dạo một mình. Lúc này, dường như đã qua giai đoạn “foreplay” với Sapa, tôi không còn thấy ngỡ ngàng, cũng không e ngại hay chán ghét cảnh đòi tiền, và hơn hết, là không phân biệt đâu đâu người Kinh, đâu là Tây, đâu là dân tộc nữa. Vẫn có những lúc trú mưa chụp ảnh kiểu rình rập, nhưng những ảnh street ngẫu hứng không hiểu từ đâu chui lên ào ạt — bố cục không còn quá quan trọng nữa, ảnh cũng không nắn nót, nhưng thay vào đó là những khoảnh khắc những tương tác bất ngờ, những người, những cái ô, và khung cảnh trộn lại với nhau theo những cách ngẫu hứng, kì lạ nhất, chỉ xuất hiện một lần mà không thể lặp lại — có thể không bắt mắt với nhiều người, nhưng đó lại là những bức ảnh đem lại cho tôi nhiều hứng thú nhất. Eureka!

P.S: Bài hát “Những mùa đông yêu dấu” trong album này thực ra là viết về Hà Nội, nhưng không hiểu sao tôi nghe lại thấy hợp với không khí Sapa ^^

Châu Mộc – chuyến đi đầu tiên của năm 2008, cũng là lần đầu tiên tôi đi chụp ảnh cùng những người bạn chụp ảnh Việt Nam. Cách dùng từ này kể cũng hơi buồn cười, không phải tôi cũng là người VN à? Họ là những người chụp ảnh trưởng thành trong môi trường VN, còn tôi, từ khi có chiếc máy ảnh đầu tiên cho tới lúc đó, nhiếp ảnh đến với tôi hoàn toàn tự phát trong những chuyến đi ở châu Âu như một công cụ giúp ghi lại những kỉ niệm.

Tôi vốn chụp ảnh thế này. Tình cờ gặp, thấy hay thì chụp. Chụp một phát rồi lại đi, lại những thứ tình cờ khác và lại chụp. Đối tượng là cảnh đẹp, là những người tình cờ gặp trên đường. Nói chung gần như là travel photography thuần túy, thiếu mỗi khoản pose miệng cười tay chữ V.

Còn những người bạn của tôi chụp kiểu … bạo lực hơn nhiều. Ví dụ nhé. Đi đường gặp một em bé ăn ảnh, chụp, chụp và chụp. Nếu em bé đứng lại thì bắt chuyện, hỏi linh tinh đánh lạc hướng, và lại chụp. Nếu em hiền lành, chịu cho chụp thì xoay đủ mọi góc độ, tư thế. Còn nếu em sợ, chạy thì cũng không ngại đuổi theo (một cách thân thiện) tới tận nhà, vào nhà, gặp ai chụp người đó và bắt chuyện, làm quen, chụp đến khi không còn gì để chụp nữa. Gọi là đi săn ảnh kể cũng không sai :-)

Hai cách chụp đối lập, tôi thì thụ động và tình cờ, còn họ thì chủ động và đầy chủ ý. Ngạc nhiên lắm. Sau chuyến đi đó cũng học thêm từ họ cách bắt chuyện, cách đi sâu để khai thác đề tài và đối tượng chụp — tạm gọi là cách lăn vào chụp. Kết quả là từ đó về sau, các chuyến đi của tôi đã có cả những bức ảnh được chụp trong bếp, trong nhà và thậm chí cả trên giường ngủ.